Год исторической памяти

У краі валошкавым дзяцінства. Зямлячка Галіна Нічыпаровіч падзялілася ўспамінамі

Куточак мой родны, дзе думкі начуюць,

Дзе боль і тугу маю сэрцам адчуюць,

Пяшчотай і ласкай мяне сустракаеш.

Я рэдка бываю, а ты ўсё чакаеш…

Голас малой радзімы – гэта магічная сіла, якая прыцягвае, будзіць думкі, шчыміць адчуваннем страчанага…

Мае успаміны знітаваныя з мясцінамі, дзе я нарадзілася, дзе зрабіла першыя крокі, адкуль паехала ў свет у свае сямнаццаць, мясціны, па якіх жыве туга ў патаемным куточку майго сэрца па сённяшні дзень, таму і кліча да сябе тая сцежка, той падворак каля роднай хаты, тая рачулка з хуткай плынню. Гэта мая вёсачка Грабава, што на Іўеўшчыне. У мінулым – дзве вуліцы з пачатковай школай, магазінам ды хатай-чытальняй, з дружнымі, руплівымі аднавяскоўцамі, а цяпер ціхая, стомленая гадамі, пакінутая на выжыванне. Прыйшлі ў заняпад хаты, якія страцілі сваіх гаспадароў, і таму сумна ўглядаюцца падслепаватымі аканіцамі ў вечнасць.

А калісьці… Шасцідзясятыя, сямідзясятыя мінулага стагоддзя. Памяць вяртае ў той час, калі дзень пры дні можна было з сябрамі гуляць на выгане, дзе любіла збірацца дзятва, плаваць да пасінення на рацэ Беразіне, у якой вада была сцюдзёнай нават у гарачыню, загараць на беразе, забыўшыся на абед і на просьбы матулі не сваволіць на вадзе, а надвячоркам гуляць у хованкі ды «ручаёк». Пасля дажджоў басанож бегаць па лужынах, якія тады не прасыхалі, як здавалася, круглы год, а таму ўздоўж платоў на вуліцах ляжалі кладкі. Дзеці, дурэючы, неаднойчы звальваліся з іх, траплялі ў гразь, і тады ўжо ад бацькоў быў наганяй за спэцканае адзенне і абутак…

А зіма тады прыходзіла з глыбокімі снягамі ды моцнымі маразамі. Аж не верыцца: намятала да самых стрэх. Прыходзілася рабіць тунэлі-сцежкі па двары і да вуліцы, а каб на яе ўзняцца, тата ў снезе высякаў прыступкі, бо зраўняная са штыкетнікам, вуліца так і ўтрамбоўвалася, так і ляжаў на ёй снег да вясны. Гэта была мая любімая пара года. Калі пачынала цемнець, заціхала вуліца. Мы малыя (расчырванелыя, мокрыя ад снегу, але шчаслівыя), адпраўляліся па дамах, і вечарамі, седзячы на цёплай печы, я любіла чытаць кніжкі.

Успаміны, успаміны… Яны звязаныя з гадамі майго дзяцінства, бо пакінуўшы Грабава і потым не так часта, як хацелася б, наязджала туды: не адпускалі работа і свая сям′я, трымала гаспадарка, палохала адлегласць. А калі не стала бацькоў, то лішні раз імкнулася пазбегнуць шчымлівага пачуцця адзіноты…

Не сцерці з памяці, як аднойчы пад′ехалі да нашага падворка, а насустрач нам сусед выводзіць каня – ён гаспадарыць на сядзібе. Ад неспадзеўкі, ад болю страты палыхнула жарам у твар, аднекуль з′явіліся, наплылі першыя радочкі верша:

Рупліва працуе чужы гаспадар

Ля роднай бацькоўскае хаты.

Туга мне з дакорам глядзела ў твар

Вачыма матулі і таты.

Пахадзіла я тады па апусцелым двары, пастаяла на ганку абапёршыся на вушак, аглядаючы ўсё вакол, каб запомніць гэтыя хвіліны… Пасля накіравалася ў сад да старой грушы, абняла яе як добрую сяброўку і заплакала. Не, не ад роспачы, а ад таго, што ўсё такое роднае, і ў той жа час… такое далёкае. Нагаварылася з грушай як з жывой істотай і здаецца нібы апынулася ў тых далёкіх гадах дзяцінства, з роснымі ранкамі, з ахапкай валошак, якія рвала на ўскрайку калгаснага поля прама за нашай адрынай, з чаканнем чагосьці незвычайнага…

З′ездзіла тады і ў канец вёскі, каб яшчэ раз пабачыць выган, ды тую дарогу да рэчкі, якая так часта клікала мяне ў снах… І зноў затрымцела сэрца: бур′ян да пояса, дрэвы ў добры абхват на месцы выгана, а дарога – яна проста знікла ў тым бур′яне.

І толькі ў маёй памяці вёска застаецца ранейшай – прыгожай, гаманкой, працавітай. Яна і сёння з надзеяй углядаецца ў будучыню.

Галіна Нічыпаровіч, вёска Магільна